Eerste reactie van Kunstraad Groningen op de brief van minister Letschert; Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029

Eerste reactie van Kunstraad Groningen op de brief van minister Letschert; Visie op cultuur en cultuursubsidies vanaf 2029 

Afgelopen vrijdag, 9 oktober kwam minister van OCW, Rianne Letschert met haar visie op cultuur en een eerste uitwerking van de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029. Onze eerste reactie op de inhoud zetten we hieronder uiteen. De brief is hier te vinden.

Samenvattend

Samenvattend zijn we positief over de visie van OCW die in de brief wordt belicht. Zorgen bestaan over de beschikbare middelen in relatie tot de grote verandering die de minister voorstelt. Actie voor onszelf zien we dan ook in het goed volgen van de ervaringen van de culturele organisaties in opmaat naar de doorontwikkeling van het nieuwe bestel. Kansen zien we voor domein-overstijgend werken en de erkenning en zichtbaarheid van de economische waarde van cultuur in Groningen. Ook zijn we blij met de ruimte die provincie en gemeenten lijken te krijgen, waarvoor wel een goede definiëring van ons Groningse ecosysteem nodig is. Groningen kan door de achtjarige regeling en de intensieve samenwerking tussen provincie en gemeenten als voorbeeldregio dienen.

Visie op cultuur

Wat betreft de visie van de minister op cultuur onderschrijven we deze als Kunstraad Groningen volledig: “Cultuur heeft een belangrijke intrinsieke, economische en maatschappelijke waarde. Cultuur helpt mensen zichzelf en elkaar te leren kennen en geeft betekenis aan hun omgeving, heden en verleden. Cultuur is van en voor iedereen. Daarom is het belangrijk dat iedereen toegang tot cultuur heeft”.

Economische betekenis

De erkenning die de minister geeft aan de economische betekenis van cultuur benadrukken wij als Kunstraad Groningen al geruime tijd en sterkt ons in onze missie om aansluiting te zoeken bij andere beleidsdomeinen en sectoren. De minister schrijft: “Een concert, festival, tentoonstelling of theatervoorstelling zorgt voor bestedingen in de gehele omgeving. Een rijk cultureel aanbod maakt steden en regio’s aantrekkelijk voor bedrijven, kennisinstellingen en internationaal talent. Een levendige culturele infrastructuur draagt bij aan leefbaarheid, ontmoetingen, creativiteit en innovatie”. Voor de Groningse context sluit dit ook aan bij de opgave versterking van de vrijetijdseconomie van Nij Begun en onze ambitie om culturele hoofdstad 2033 te worden.

Geen extra investering

“Investeren in cultuur is daarom ook een investering in economische kracht, werkgelegenheid en een aantrekkelijke omgeving”. Vanuit dat perspectief is het zeer spijtig dat de regering niet meegaat met het advies van de Raad voor Cultuur die in haar advies Toegang tot cultuur een geheel nieuwe inrichting voorstelt, verbonden met een extra investering van € 200 miljoen per jaar. De verandering die er nu moet komen is fundamenteel en hoewel de feitelijke verandering nog niet duidelijk is, zullen er zeker fundamentele middelen nodig zijn om de herstructurering die de minister voorstelt vanaf 2029 gedegen uit te voeren. Daarnaast vinden we het een gemiste kans dat de minister in haar brief niet ingaat op de kans de sector te verbinden maatschappelijke en economische domeinen. De minister benoemt de intrinsieke, economische en maatschappelijke waarde van cultuur, maar heeft geen plan om deze te kapitaliseren binnen andere domeinen. Als Kunstraad zien we dat hier wel grote kansen liggen, met name bij de overheden zelf. Nederland is er klaar voor, maar gerichter beleid hierop is nodig.

Samenwerken

Wel wil de minister de samenwerking tussen Rijk, provincies en gemeenten verder intensiveren. Groningen kan daarbij als voorbeeldregio dienen. De gemeente Groningen en provincie Groningen werken bijvoorbeeld toe naar een gezamenlijke kadernota voor de periode 2029 - 2036. De visie van de minister om subsidies voor acht jaar te verstrekken, is iets wat we in Groningen al doen. We zijn dan ook enthousiast over het voornemen om de achtjarige regeling landelijk in te voeren om meer continuïteit te genereren maar ook om instellingen in staat te stellen vanuit die basis sneller te kunnen reageren op ontwikkelingen in de maatschappij.

Definiëren van ons eigen verhaal

Met de intensivering van de samenwerkingen tussen Rijk, provincies en gemeenten heeft de minister een bestel voor ogen dat eenvoudiger is en waarin meer balans is tussen keuzes en behoeften op nationaal, regionaal en lokaal niveau. De minister schrijft: “In mijn visie betekent een goede toegang tot cultuur niet dat iedere regio over hetzelfde culturele aanbod beschikt of dat middelen evenredig worden verdeeld. Wel is het van belang dat iedere inwoner toegang heeft tot cultuur en dat iedere regio een vitale culturele infrastructuur heeft die past bij haar eigen karakter”. Voor Groningen moeten we daarom vaart maken met het definiëren van ons eigen verhaal. Wie zijn wij als provincie, waar staan we voor, welke thema’s zijn van belang? Welke waarde heeft cultuur voor Groningen en welke basisinfrastructuur hoort daarbij? Kennis van de sector en publiek en een stevige visie op de artistieke, sociale, maatschappelijke en economische waarde is van belang om goede afwegingen te maken. De Kunstraad is samen met de overheden al begonnen met het project ‘Werken met publieksdata’ en pleit voor een uitgebreide cultuurkaart waarin de breedte van het cultuurlandschap, de spreiding en de geldstromen in beeld worden gebracht. Daarbij moeten we niet alleen naar artistieke kwaliteit kijken, maar ook naar de bijdrage van initiatieven aan de samenleving en het huidige cultuurlandschap. Met een eigen verhaal hebben we een betere uitgangspositie om als provincie in gesprek te gaan met het ministerie om te investeren in de verdere ontwikkeling van regionale infrastructuur. Ook dit helpt bij de opgave van Nijbegun en de ambitie om culturele hoofdstad 2033 te worden.

Verschuiving van subsidietaken

Het is de minister voornemens om vanaf 2029 een groter deel van de subsidietaken van het ministerie van OCW naar de Rijkscultuurfondsen te verschuiven. De reden hiervoor is dat de politiek meer op afstand wordt gezet en daarmee de artistieke vrijheid wordt beschermd. Ten aanzien van de verschuiving in het fondsenlandschap spreekt de minister enerzijds de wens al uit om meer verantwoordelijkheid te beleggen bij de fondsen, anderzijds blijkt uit onderzoek van BMC en de visitatiecommissie dat de fondsen hier nog niet helemaal klaar voor zijn en moet er nog nader onderzoek worden gedaan naar de beste optie. Een van de cruciale punten wat ons betreft is de verbetering van afstemming met OCW en de fondsen. In deze grote voorgestelde verandering moet de cultuursector daarop kunnen vertrouwen. De stappen die de minister wil zetten zijn erg groot en de tijd is kort. In het kader van het pleidooi voor meer zeggenschap van lokale overheden en ruimte voor regionale verschillen, is het essentieel dat fondsen meer dan ooit de kwaliteit in context kunnen beoordelen. De Kunstraad Groningen wil daarom de ervaringen van de Groningse sector blijven volgen.

Houdt ook voor de bedrijfsvoering

De minister geeft aan te streven naar vereenvoudiging van de aanvraag- en verantwoordingsprocedures en daarmee terughoudend te zijn met extra subsidiecriteria of -eisen. Kwaliteit en toegankelijkheid worden de belangrijkste criteria. Als Kunstraad Groningen vinden we vereenvoudiging van de aanvraag- en verantwoordingsprocedures een goed streven en we weten dat de bedrijfsmatige veerkracht van veel culturele organisaties onder druk staat. Daarom pleiten we, in navolging van het advies van de Raad voor Cultuur, voor aparte aandacht op het onderwerp bedrijfsvoering in de adviesprocedure. Niet lastenverzwarend maar helpend, als instrument voor instellingen om een reële inschatting te kunnen maken van wat er mogelijk is. Een solide zakelijke basis is het fundament waarop de creativiteit kan bloeien. Samen met de Groningse overheden onderzoeken we de beste manier om aandacht te besteden aan dit onderwerp in de cultuurnota-procedure.

‍